Ber strilane spara i gode tider

PRIVATØKONOMI: Fjellsokningen er regiondirektør i Sparebank1 SR-bank, som har fått laga ei undersøking der dei mellom anna spør kor godt rusta fjellsokningar og bergensarar er mot uventa utgifter i privatøkonomien.

– Dei fleste har ein solid økonomi, men saknar ein langsiktig plan for økonomien sin. Alle som ikkje allereie har teke ein prat med banken sin om sparing og forsikringar gjer lurt i å ta turen, meiner bankdirektøren.

Manglar pengar i bakhand
Det gjeld fleirtalet som er i ein god økonomisk situasjon, men ikkje minst gjeld det mindretalet som ikkje har pengar i bakhand og kanskje byrjar å slita med store lån og høgare rente.

* Nær 20 prosent eller kvar femte av fjellsokningane og bergensarane i undersøkinga har ingen pengar i bakhand til uventa utgifter.

* Litt over 25 prosent eller kvar fjerde person har ein buffer på under 10.000 kroner.

– For dei dette gjeld vil eg seia at dei spelar eit høgt spel, seier Alvhild Tofterå Berge.

Viss bilen bryt saman eller noko anna uventa kjem på har desse lite pengar å henta fram frå kistebotn.

– Det vert fort veldig dyrt viss ein må til med naudløysingar som forbrukslån. Det er høg risiko knytt til ikkje å ha ein buffer, seier regiondirektøren.

Tenkjer mykje, gjer lite
I undersøkinga merkar ho seg at kring 42 prosent svarar at det dei fryktar mest i privatøkonomien sin er uventa utgifter. Samstundes er det altså vel 44 prosent som har under 10.000 kroner i bakhand.

– Det fortel meg at mange tenkjer at dei burde skaffa seg ein buffer, men at mange av desse i praksis ikkje gjer noko med situasjonen, seier Tofterå Berge.

Ho fortel at ho allereie i 1997 gjekk ut og råda folk til å spara meir pengar, i forkant av nedgangstidene rundt årtusenskiftet. Då fekk ho mange reaksjonar frå folk som meinte dei ikkje hadde rom for å setta av pengar til sparing. Som bank-kvinne veit Alvhild Tofterå Berge at ein del personar og familiar er i ein situasjon der alt dei tener går med til å betala lån og andre naudsynte utgifter.

– Poenget er at same kva økonomisk situasjon ein er i vil det vera lurt å planlegga og legga eit løp saman med banken. Viss ein har store lån og byrjar å slite med rentene får ein ikkje kjeft om ein går til banken. Me er der for å finna løysingar, påpeikar Tofterå Berge.

Fleirtalet greier seg godt
Ho fryktar ikkje ein reprise på krisa kring 1990, sjølv om mange unge har lånt til langt over pipa for å skaffa seg bustad og fått ei rekkje renteauker det siste året. Tal i banken si undersøking viser at 10 prosent meiner dei ikkje tåler ytterlegare renteauke. I følgje Bergens Tidende aukar både talet på tvangssal i Bergen og talet på betalingsmerknader til privatpersonar i Hordaland. Men regiondirektøren trur ikkje at folk flest no står framfor noko krise. Tofterå Berge jobba i bank også tidleg på nittitalet og hugsar korleis folk sleit med å halda på huset når dei mista jobben.

– I dag har me ein heilt anna situasjon i arbeidsmarknaden. Så lenge folk har jobb går det stort sett bra, seier Alvhild Tofterå Berge.

Ta høgde for endringar
Men mange med høge inntekter køyrer eit travelt løp der dei også brukar mykje av pengane dei tener.

– Folk burde legga seg opp pengar i gode tider. Kva om dei vert sjuke eller uføre? Eg vil ikkje skremma folk, men livet er faktisk slik at det brått kan endra seg dramatisk, påpeikar Tofterå Berge.

Om ein er heldig og får vera frisk opplever stadig fleire at livsløpet endrar seg på måtar som får økonomiske følgjer. Til dømes endar kring halvparten av alle ekteskap i skilsmisse.

– Det er ikkje dumt å setta seg ned og planlegga for ulike livsløp. Våre tal viser at 73 prosent av oss ikkje har noko plan for økonomien sin. Det bør dei gjera noko med, viss folk som har rom for å spara ikkje har gjort det før må dei for all del byrja no, meiner regiondirektøren.